เช็กอาการเจ็บคอให้ชัด เจ็บคอข้างเดียวแบบไหนควรระวัง

Key Takeaways

อาการเจ็บคอสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ภูมิแพ้ กรดไหลย้อน ไปจนถึงการระคายเคืองจากฝุ่นควันหรือการใช้เสียงมากเกินไป โดยเฉพาะหากมีอาการเจ็บคอข้างเดียว เช่น เจ็บคอข้างซ้ายหรือเจ็บคอข้างขวา อาจเป็นการบ่งชี้ถึงความผิดปกติเฉพาะจุด เช่น ทอนซิลอักเสบ แผลในช่องปาก หรือปัญหาทางทันตกรรมได้ ดังนั้น การสังเกตตำแหน่งที่พบร่วมกับอาการที่เป็น เช่น มีไข้ ไอ กลืนลำบาก หรือคลำเจอต่อมน้ำเหลือง จะช่วยประเมินสาเหตุเบื้องต้นและเลือกวิธีดูแลตัวเองได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น รวมถึงรู้ทันสัญญาณอันตรายที่ควรรีบไปพบแพทย์ก่อนอาการลุกลามเป็นช่องคออักเสบหรือภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ

Table of Content

• เจ็บคอบอกโรคอะไร ทำไมตำแหน่งและลักษณะอาการจึงสำคัญ ?
• เจ็บคอข้างซ้าย vs เจ็บคอข้างขวา ต่างกันอย่างไร ?
• วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการเจ็บคอเบื้องต้น
• สัญญาณเตือนอันตรายจากการเจ็บคอเฉพาะข้าง ที่ควรรีบพบแพทย์
• ดูแลอาการเจ็บคอตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ลดความเสี่ยงช่องคออักเสบ
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการเจ็บคอข้างเดียว (FAQs)

เชื่อว่าหลายคนคงเคยเจ็บคอข้างเดียวจนกลืนน้ำลายแทบไม่ได้ จะไปหาหมอก็กลัวจะเป็นเรื่องใหญ่ จะซื้อยาอมมาแก้ขัดก็ไม่แน่ใจว่าเป็นเพราะสาเหตุอะไรกันแน่ หลายคนจึงมักสงสัยว่าอาการนี้บอกโรคอะไรได้บ้าง และหากเจ็บคอข้างเดียวจะสื่อถึงความผิดปกติที่ต่างไปจากอาการเจ็บคอทั่วไปอย่างไร ทั้งนี้ ในความเป็นจริง "ตำแหน่ง" และ "ลักษณะ" ของอาการเจ็บคอ สามารถช่วยให้เราประเมินสาเหตุเบื้องต้นได้ดีขึ้น เพื่อให้ดูแลตัวเองได้ตั้งแต่ที่ต้นเหตุ

เจ็บคอบอกโรคอะไร ทำไมตำแหน่งและลักษณะอาการจึงสำคัญ ?

อาการเจ็บคอไม่ได้หมายถึงโรคใดโรคหนึ่งเสมอไป แต่เป็นอาการที่เกิดขึ้นได้จากหลายภาวะ ตั้งแต่ปัญหาเล็กน้อยที่ดูแลตัวเองได้ ไปจนถึงการติดเชื้อที่ควรเฝ้าระวัง ดังนั้น การสังเกตว่ามีอาการเจ็บคอที่ตรงไหน เจ็บแบบไหน และมีอาการร่วมอะไรบ้าง จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ช่วยให้ดูแลตัวเองได้ตรงจุดมากขึ้น

อาการเจ็บคอเกิดจากอะไรได้บ้าง ?

อาการเจ็บคอสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ แต่โดยทั่วไปมักแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ การติดเชื้อ การระคายเคือง และภาวะอักเสบจากปัจจัยแวดล้อมหรือโรคประจำตัว

• การติดเชื้อไวรัส เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด เช่น เป็นหวัด ไข้หวัดใหญ่ หรือโควิด-19 มักทำให้รู้สึกเจ็บคอแบบกระจายทั่วลำคอ ร่วมกับอาการอื่น เช่น มีน้ำมูก ไอ อ่อนเพลีย หรือมีไข้ต่ำ ๆ
• การติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น คออักเสบหรือทอนซิลอักเสบเฉียบพลัน มักทำให้เจ็บคอค่อนข้างมาก กลืนลำบาก มีไข้สูง และบางรายอาจสังเกตเห็นต่อมทอนซิลบวมแดงหรือมีจุดหนองร่วมด้วย
• ปัจจัยระคายเคืองจากสภาพแวดล้อมและโรคประจำตัว เช่น อากาศแห้ง ฝุ่นควัน PM 2.5 ควันบุหรี่ หรือพฤติกรรมการใช้เสียงมากเกินไปสามารถส่งผลให้เนื้อเยื่อคออักเสบได้ นอกจากนี้ โรคประจำตัวบางชนิด เช่น โรคภูมิแพ้อากาศ ที่ทำให้มีน้ำมูกไหลลงคอ หรือภาวะกรดไหลย้อนที่ทำให้น้ำย่อยจากกระเพาะอาหารย้อนขึ้นมาระคายเคืองบริเวณลำคอ ปัจจัยเหล่านี้อาจทำให้เกิดอาการแสบคอ ระคายคอ หรือเจ็บคอแบบไม่รุนแรง แต่เป็น ๆ หาย ๆ ได้

ทำไมบางคนถึงเจ็บคอเพียงข้างเดียว ?

อาการเจ็บคอข้างเดียว มักบ่งบอกถึงความผิดปกติเฉพาะจุด เช่น ทอนซิลอักเสบ แผลร้อนใน หรือต่อมน้ำเหลืองอักเสบใต้ขากรรไกร นอกจากนี้ ปัญหาทางทันตกรรมอย่างฟันคุดหรือเหงือกอักเสบที่อยู่ลึกด้านใน ก็อาจทำให้เกิดอาการปวดร้าวมาถึงลำคอได้เช่นกัน จึงควรสังเกตอาการร่วมอื่น ๆ เพื่อหาสาเหตุที่แน่ชัด

วิธีสังเกตอาการร่วมเพื่อช่วยประเมินสาเหตุ

การสังเกตอาการอื่นที่เกิดร่วมกับอาการเจ็บคอ จะช่วยให้ประเมินสาเหตุเบื้องต้นได้แม่นยำขึ้น เช่น

• มีไข้สูง หนาวสั่น กลืนน้ำลายแล้วเจ็บมาก มักสัมพันธ์กับการติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น ทอนซิลอักเสบหรือคออักเสบเฉียบพลัน
• แสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ อาจเกี่ยวข้องกับภาวะกรดไหลย้อน ซึ่งทำให้น้ำย่อยระคายเคืองลำคอ โดยเฉพาะช่วงกลางคืนหรือหลังรับประทานอาหาร
• คันตา คันจมูก จาม ไอแห้ง แต่ไม่มีไข้ มักสัมพันธ์กับอาการภูมิแพ้ โดยเฉพาะในคนที่มีน้ำมูกไหลลงคอร่วมด้วย
• เสียงแหบ เจ็บคอหลังใช้เสียงหนัก หรือพูดต่อเนื่องนาน ๆ อาจเกิดจากการระคายเคืองของสายเสียงและลำคอจากการใช้งานมากเกินไป

เจ็บคอข้างซ้าย vs เจ็บคอข้างขวา ต่างกันอย่างไร ?

ในเชิงชนิดของโรคแล้ว อาการเจ็บคอเฉพาะข้างไม่ว่าจะข้างซ้ายหรือข้างขวา ล้วนเกิดจากกลุ่มโรคเดียวกันทั้งหมด ไม่ได้มีข้อต่างว่าฝั่งไหนต้องเป็นโรคอะไรมากกว่ากัน เพียงแต่ตำแหน่งที่เจ็บจะช่วยระบุ "พิกัดของต้นตอ" ให้เราสังเกตจุดเกิดปัญหาได้ชัดเจนขึ้น พร้อมกับอาการร่วมอื่น ๆ เช่น กลืนเจ็บ ปวดฟัน หรือต่อมน้ำเหลืองโต ดังนี้

ต่อมทอนซิลอักเสบเฉพาะข้าง

หากต่อมทอนซิลฝั่งใดฝั่งหนึ่งติดเชื้อ ไม่ว่าซ้ายหรือขวา จะบวมแดงและเจ็บคอชัดเจนเวลาพูดหรือกลืนอาหาร บางรายอาจสังเกตเห็นจุดหนองสีขาวเกาะอยู่บนต่อมทอนซิลฝั่งที่อักเสบนั้น เฉพาะข้าง

แผลร้อนในหรือแผลอักเสบในช่องปาก

การเกิดแผลบริเวณกระพุ้งแก้ม โคนลิ้น หรือผนังคอหอยด้านใดด้านหนึ่ง จะทำให้เจ็บแสบเฉพาะฝั่งนั้น ๆ โดยจะปวดมากขึ้นเมื่อกลืนอาหารหรือกินของรสจัด ทั้งนี้หากเจ็บคอข้างขวา อาจสัมพันธ์กับพฤติกรรม เช่น คนส่วนใหญ่ที่ถนัดเคี้ยวอาหารข้างขวา จึงมีโอกาสเผลอกัดกระพุ้งแก้มจนเป็นแผล หรือเป็นฝั่งที่ถูกของแข็งครูดจนเป็นแผลถลอกได้ง่ายกว่า

ปัญหาทางทันตกรรมและโรคเหงือก

ฟันผุ ฟันคุด หรือเหงือกอักเสบบริเวณฟันกรามซี่ในสุด สามารถส่งกระแสความปวดร้าวลึกลงมาที่ลำคอในฝั่งเดียวกันได้ เช่น หากเป็นฟันคุดฝั่งขวา จะปวดร้าวลงมาเจ็บคอข้างขวา จนทำให้บางคนเข้าใจผิดว่าเจ็บคอจากการติดเชื้อ ทั้งที่ต้นเหตุอยู่ที่ตัวฟันฝั่งนั้น

ต่อมน้ำเหลืองอักเสบหรือบวมโตเฉพาะจุด

หากมีการติดเชื้อในบริเวณใกล้เคียง เช่น ในช่องปากหรือลำคอ ต่อมน้ำเหลืองใต้ขากรรไกรหรือข้างลำคอในฝั่งที่ใกล้กับจุดติดเชื้อมากที่สุด ไม่ว่าจะซ้ายหรือขวา จะมีอาการบวมโต เจ็บ หรือกดแล้วรู้สึกระบมขึ้นมาเพียงข้างเดียว

วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการเจ็บคอเบื้องต้น

หากอาการเจ็บคอเพิ่งเริ่มต้นและยังไม่มีสัญญาณรุนแรง การดูแลตัวเองอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรกจะช่วยบรรเทาอาการ ลดการระคายเคือง และช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ดีขึ้น โดยสามารถเริ่มต้นได้ดังนี้

• ดื่มน้ำและพักผ่อนให้เพียงพอ : ควรเน้นการจิบน้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้องบ่อย ๆ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นของเนื้อเยื่อบุลำคอ ช่วยลดความเหนียวข้นของเสมหะ และช่วยบรรเทาอาการระคายเคือง พร้อมทั้งนอนหลับพักผ่อนให้เต็มที่วันละ 7-8 ชั่วโมง เพื่อให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอาการ : ในช่วงที่ช่องคอกำลังอ่อนแอ ควรงดรับประทานอาหารรสจัด เช่น เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด หรือของทอด ของมัน และเครื่องดื่มที่เย็นจัด รวมถึงหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีควันบุหรี่ มลพิษ และงดการใช้เสียงหนักชั่วคราวเพื่อลดการเสียดสีของสายเสียง
• ดูแลสุขอนามัยช่องปาก : แปรงฟันให้สะอาดและบ้วนปากหลังรับประทานอาหารทุกมื้อ เพื่อลดการสะสมของแบคทีเรียและเศษอาหารในช่องปาก ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่อาจทำให้อาการอักเสบลุกลามและแย่ลงกว่าเดิม
• บรรเทาอาการด้วยวิธีพื้นฐาน : ผสมเกลือป่นครึ่งช้อนชากับน้ำอุ่น 1 แก้ว นำมากลั้วคอวันละ 2-3 ครั้ง น้ำเกลือจะช่วยลดอาการบวมตึงของเนื้อเยื่อ หรือเลือกใช้ยาอมและสเปรย์พ่นคอเพื่อช่วยเคลือบผิวลำคอ บรรเทาความระคายเคือง และทำให้กลืนอาหารได้สบายขึ้น

สัญญาณเตือนอันตรายจากการเจ็บคอเฉพาะข้างที่ควรรีบพบแพทย์

แม้อาการเจ็บคอข้างเดียวหลายกรณีจะดีขึ้นได้เองเมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม แต่หากมีอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและรักษาโดยเร็ว

เจ็บคอร่วมกับคลำเจอก้อนหรือต่อมน้ำเหลืองโต

หากคลำพบก้อนบริเวณใต้ขากรรไกรหรือข้างลำคอด้านที่เจ็บ มีอาการกดเจ็บ หรือก้อนมีขนาดใหญ่ขึ้นและไม่ยุบลงภายใน 1-2 สัปดาห์ ควรรีบพบแพทย์ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อที่รุนแรง หรือความผิดปกติของต่อมน้ำเหลืองและเนื้อเยื่อบริเวณลำคอ

เจ็บคอรุนแรงจนกลืนน้ำลายไม่ได้ อ้าปากลำบาก หรือมีไข้สูง

หากอาการเจ็บคอเป็นมากขึ้นอย่างรวดเร็ว ร่วมกับกลืนน้ำลายไม่ได้ อ้าปากได้จำกัด หรือมีไข้สูง อาจเป็นสัญญาณของฝีรอบต่อมทอนซิล (Peritonsillar Abscess) ซึ่งเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียจนมีหนองสะสมรอบต่อมทอนซิล ภาวะนี้อาจส่งผลต่อการหายใจ และจำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยแพทย์อย่างเร่งด่วน เช่น การให้ยาปฏิชีวนะหรือการระบายหนอง

ดูแลอาการเจ็บคอตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ลดความเสี่ยงช่องคออักเสบ

อาการเจ็บคออาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ ทั้งการติดเชื้อและการระคายเคือง หากเริ่มดูแลตั้งแต่ระยะแรก ก็จะช่วยลดโอกาสที่อาการจะลุกลามไปสู่ภาวะช่องคออักเสบ หรือการติดเชื้อที่รุนแรงขึ้น ทั้งนี้ การสังเกตลักษณะอาการร่วมกับการดูแลสุขอนามัยในช่องปากและลำคออย่างเหมาะสม จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ฟื้นตัวได้เร็วขึ้นและใช้ชีวิตประจำวันได้สบายกว่าเดิม

สำหรับผู้ที่ต้องการดูแลอาการเบื้องต้น สามารถเลือกใช้ยากลั้วคอแก้เจ็บคอ หรือสเปรย์พ่นปากและลำคอที่มีตัวยาโพวิโดน-ไอโอดีน (Povidone-Iodine)* ซึ่งมีคุณสมบัติเป็นแอนตี้เซพติค (Antiseptic) ช่วยฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ ครอบคลุมทั้งเชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา และเชื้อไวรัส ช่วยดูแลสุขอนามัยในช่องปากและลำคอ รวมถึงบรรเทาความไม่สบายคอได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ควรใช้ตามคำแนะนำบนฉลากอย่างเคร่งครัด และหากอาการไม่ดีขึ้นหรือมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพิ่มเติม

*ควรหลีกเลี่ยงการใช้โพวิโดน-ไอโอดีน ในผู้ป่วยที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร เว้นแต่ผ่านการประเมินประโยชน์และความเสี่ยงจากแพทย์แล้วเท่านั้น

ข้อมูลอ้างอิง

(1) อาการเจ็บคอ สาเหตุ การรักษา และดูแลตัวเอง. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://www.medparkhospital.com/disease-and-treatment/sore-throat

(2) เจ็บคอมีกี่แบบ? สัญญาณเตือนโรคที่คุณไม่ควรมองข้าม. โรงพยาบาลพริ้นซ์ ปากน้ำโพ. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://princpaknampo.com/articles/sore-throat

(3) คออักเสบ (Pharyngitis). สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://www.mccormickhospital.com/web/articles/blogs/คออักเสบ%20(Pharyngitis)

(4) เช็กด่วน!! เจ็บคอแบบนี้เกิดจากอะไร?. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://www.princsuvarnabhumi.com/articles/content-sore-throat

(5) เจ็บคอจัง....ทอนซิลอักเสบ. คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=794

(6) อย่าให้เจ็บคอเรื้อรังจากกรดไหลย้อน. คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=1453

(7) อยู่ใกล้ผู้ป่วยโรคทางเดินหายใจ ต้องระวัง อาจทำให้ต่อมทอนซิลอักเสบได้. โรงพยาบาล BNH. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://www.bnhhospital.com/th/article/tonsillitis-infection-risk

(8) ต่อมน้ำเหลืองโต อักเสบ อาการ วิธีรักษา. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2569. จาก https://hdmall.co.th/blog/c/lymph-nodes-symptom/

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการเจ็บคอข้างเดียว (FAQs)

Q: เจ็บคอข้างเดียวบอกโรคอะไรบ้าง ?

A: อาการเจ็บคอข้างเดียวอาจสัมพันธ์ได้กับหลายสาเหตุ ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่เจ็บและอาการร่วมที่เกิดขึ้น เช่น ทอนซิลอักเสบข้างเดียว แผลร้อนในหรือแผลในช่องปากที่อยู่ลึกบริเวณคอ ต่อมน้ำเหลืองอักเสบ ปัญหาฟันคุดหรือเหงือกอักเสบ รวมถึงการระคายเคืองจากเศษอาหารหรือของมีคมที่ครูดผนังคอ หากอาการไม่ดีขึ้นภายในไม่กี่วัน หรือเริ่มมีไข้ กลืนลำบาก หรือคลำเจอก้อนบริเวณคอ ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุให้ชัดเจน

Q: เจ็บคอข้างซ้ายหรือข้างขวา สาเหตุแตกต่างกันไหม ?

A: โดยภาพรวมแล้วชนิดของโรคไม่ได้แตกต่างกัน ทั้งสองฝั่งสามารถเกิดจากสาเหตุเดียวกันได้ ไม่ว่าจะเป็นทอนซิลอักเสบ แผลร้อนใน หรือปัญหาฟันคุดและเหงือกอักเสบ เพียงแต่ตำแหน่งที่เจ็บจะช่วยระบุ "พิกัดของต้นตอ" ว่าเกิดขึ้นที่อวัยวะหรือเนื้อเยื่อฝั่งใดฝั่งหนึ่งเท่านั้น เช่น เจ็บข้างขวา ต้นเหตุก็อยู่ฝั่งขวา ซึ่งอาจสัมพันธ์กับพฤติกรรม เช่น การถนัดเคี้ยวอาหารข้างขวาจนเกิดแผล ดังนั้นสิ่งสำคัญคือการสังเกตตำแหน่งความเจ็บปวดและอาการร่วมอื่น ๆ เพื่อการดูแลที่ตรงจุด 

Q: เจ็บคอข้างเดียวร่วมกับกลืนแล้วเจ็บ ควรสงสัยภาวะอะไร ?

A: หากมีอาการเจ็บคอข้างเดียวร่วมกับกลืนแล้วเจ็บ อาจเกิดจากการอักเสบของต่อมทอนซิล แผลในช่องปากบริเวณลึก หรือการติดเชื้อเฉพาะจุดในลำคอได้ นอกจากนี้ หากอาการปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ จนกลืนน้ำลายลำบาก มีไข้สูง หรืออ้าปากได้ไม่สุด ควรระวังภาวะฝีรอบต่อมทอนซิล ซึ่งเป็นภาวะที่ควรรีบพบแพทย์โดยเร็ว เพราะอาจลุกลามและรบกวนทางเดินหายใจได้

Q: ถ้าเจ็บคอข้างเดียวแต่ไม่มีไข้ ยังจำเป็นต้องไปพบแพทย์ไหม ?

A: หากเจ็บคอข้างเดียวแบบไม่มีไข้ และอาการเกิดขึ้นไม่นาน อาจเป็นเพียงการระคายเคืองจากการใช้เสียงมาก อากาศแห้ง แผลในช่องปาก หรือการอักเสบเล็กน้อยที่สามารถดูแลตัวเองเบื้องต้นได้ก่อน แต่ถ้าอาการเป็นต่อเนื่องเกิน 1-2 สัปดาห์ เจ็บมากขึ้นเรื่อย ๆ กลืนลำบาก หรือคลำพบก้อนบริเวณคอ ก็ควรเข้ารับการตรวจ เพราะอาจมีสาเหตุอื่นที่ต้องได้รับการรักษาเฉพาะทาง

Q: ระหว่างที่มีอาการเจ็บคอข้างเดียว ควรหลีกเลี่ยงอาหารหรือพฤติกรรมแบบไหน ?

A: ควรหลีกเลี่ยงอาหารรสจัด อาหารทอด ของมัน หรือเครื่องดื่มเย็นจัด เพราะอาจกระตุ้นให้ลำคอระคายเคืองมากขึ้น รวมถึงควรงดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงฝุ่นควัน และลดการใช้เสียงหนักชั่วคราว หากมีแนวโน้มกรดไหลย้อนร่วมด้วย ก็ควรหลีกเลี่ยงการนอนทันทีหลังรับประทานอาหาร เพราะอาจทำให้อาการเจ็บคอเป็นมากขึ้นได้