คออักเสบเฉียบพลันเกิดจากอะไร ? แนะนำวิธีบรรเทาอาการเบื้องต้น

Key Takeaways

อาการคออักเสบเฉียบพลัน ส่วนใหญ่มีสาเหตุมาจากการติดเชื้อไวรัสและแบคทีเรีย รวมถึงสิ่งกระตุ้นอย่างฝุ่นควันและมลภาวะ การดูแลตัวเองในเบื้องต้นทำได้ด้วยการพักผ่อน ดื่มน้ำอุ่น และทำความสะอาดช่องปากด้วยยาบ้วนปากกลั้วคอที่มีส่วนผสมของโพวิโดน-ไอโอดีน เพื่อช่วยบรรเทาอาการอักเสบและระงับเชื้อโรคในลำคอ ทั้งนี้หากพบอาการรุนแรง เช่น กลืนอาหารไม่ได้ หายใจติดขัด หรือมีไข้สูงต่อเนื่อง ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับการรักษาอย่างเหมาะสม

Table of Content

• คออักเสบเฉียบพลัน คืออะไร ?
• คออักเสบเฉียบพลัน เกิดจากอะไร ?
• เช็กอาการ ! แบบไหนคือคออักเสบเฉียบพลัน
• วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการคออักเสบ
• คออักเสบเฉียบพลัน เมื่อไรที่ควรไปพบแพทย์ ?
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการคออักเสบเฉียบพลัน (FAQs)

อาการเจ็บคอ กลืนน้ำลายแล้วเจ็บ หรือรู้สึกไม่สบายภายในลำคอ เป็นสัญญาณเตือนของ "คออักเสบเฉียบพลัน" ภาวะนี้พบได้บ่อยในทุกเพศ ทุกวัย และมักสร้างความรำคาญใจในการใช้ชีวิตประจำวัน โดยหากปล่อยไว้หรือไม่ดูแลอย่างถูกวิธี อาจลุกลามจนกลายเป็นปัญหาสุขภาพเรื้อรังได้

คออักเสบเฉียบพลัน คืออะไร ?

คออักเสบเฉียบพลัน (Acute Pharyngitis) คือ การอักเสบของเนื้อเยื่อในลำคอที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยส่วนใหญ่มักเป็นการอักเสบบริเวณผนังคอหอย ต่อมทอนซิล หรือเพดานอ่อน ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกเพศ ทุกวัย และมักสัมพันธ์กับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง มลภาวะ หรือการแพร่ระบาดของเชื้อโรคในชุมชน^1,2 

คออักเสบเฉียบพลัน เกิดจากอะไร ?

ภาวะคออักเสบเฉียบพลัน สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ดังต่อไปนี้

การติดเชื้อไวรัส (พบได้บ่อยที่สุด)

เช่น ไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza) ไวรัสโควิด-19 หรือไวรัสที่ทำให้เกิดโรคหวัดทั่วไป โดยเชื้อเหล่านี้จะเข้าทำลายเซลล์เยื่อบุลำคอจนทำให้เกิดการระคายเคือง และมักมีอาการไอ น้ำมูกไหล หรือตาแดงร่วมด้วย^1,2 

การติดเชื้อแบคทีเรีย

ที่พบบ่อยคือเชื้อกลุ่ม Streptococcus pyogenes (Group A Strep) ซึ่งส่งผลให้เกิดการอักเสบแบบเฉียบพลัน โดยกลุ่มนี้มักมีอาการรุนแรงกว่าเชื้อไวรัส เช่น มีไข้สูง เจ็บคอจัด และปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันที่ตอบสนองต่อเชื้ออาจทำให้ต่อมทอนซิลเกิดหนองปน^1,2 

สาเหตุอื่น ๆ ที่ไม่ใช่การติดเชื้อ

เช่น การใช้เสียงมากเกินไปจนกล้ามเนื้อลำคออ่อนล้าและอักเสบ การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ โรคกรดไหลย้อนที่ขึ้นมากัดเซาะผิวเนื้อเยื่อ หรือการสูดดมมลภาวะและฝุ่น PM 2.5 ที่เข้าไปกระตุ้นให้เยื่อบุผิวเกิดความระคายเคืองและแห้งตึง^2,3

เช็กอาการ ! แบบไหนคือคออักเสบเฉียบพลัน

อาการของโรคอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อโรคและระดับภูมิต้านทาน ซึ่งสามารถสังเกตได้ดังนี้^1,2

• แสบคอหรือระคายเคือง โดยเฉพาะเวลาที่กลืนอาหารหรือกลืนน้ำลาย
• ผนังลำคอด้านหลังมีสีแดงจัดกว่าปกติ เนื่องจากการขยายตัวของหลอดเลือด
• มีไข้ต่ำ ๆ ร่วมกับอาการหวัดในกรณีติดเชื้อไวรัส หรือมีไข้สูงหนาวสั่นในกรณีติดเชื้อแบคทีเรีย
• ต่อมน้ำเหลืองบวมโตขึ้นและรู้สึกเจ็บเมื่อกดลงไป
• อาการอื่น ๆ เช่น ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัว หรือมีเสมหะสะสมในลำคอ

วิธีดูแลตัวเองเมื่อมีอาการคออักเสบ

เมื่อพบสัญญาณเตือนในระยะแรก การปรับพฤติกรรมอย่างถูกต้อง จะมีส่วนช่วยชะลอความรุนแรงและทำให้ร่างกายฟื้นตัวดียิ่งขึ้น โดยแนวทางมีดังนี้

ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ

ดื่มน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำอุ่นตลอดทั้งวัน เพื่อช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้เยื่อบุลำคอที่อักเสบ และช่วยละลายเสมหะที่ข้นเหนียวให้ขับออกได้ง่ายขึ้น²

กลั้วคอด้วยน้ำเกลือ

ผสมเกลือครึ่งช้อนชากับน้ำอุ่น 1 แก้ว กลั้วคอวันละ 3-4 ครั้ง ความเข้มข้นของน้ำเกลือจะช่วยบ้วนล้างสิ่งแปลกปลอม บรรเทาความฝืดเคือง และลดอาการบวมของเนื้อเยื่อภายในช่องปากได้²

พักผ่อนให้เพียงพอ

การนอนหลับอย่างเต็มที่และงดกิจกรรมหนัก ๆ คือกระบวนการฟื้นฟูร่างกายตามธรรมชาติที่ดีอีกวิธีหนึ่ง ซึ่งมีส่วนช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันกลับมาทำงานต่อสู้เชื้อโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ1

หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น

งดการสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีฝุ่นควัน งดรับประทานอาหารรสจัด อาหารเผ็ด หรือของทอดที่มีความแข็งกระด้างซึ่งอาจครูดผิวลำคอ รวมถึงหลีกเลี่ยงการใช้เสียงชั่วคราวเพื่อลดการเสียดสีของเส้นเสียง³

คออักเสบเฉียบพลัน เมื่อไรที่ควรไปพบแพทย์ ?

แม้ว่าอาการคออักเสบส่วนใหญ่จะสามารถดูแลให้ดีขึ้นได้เอง แต่หากร่างกายมีภาวะแทรกซ้อนรุนแรงหรือติดเชื้อแบคทีเรียที่ต้องได้รับยาปฏิชีวนะ ควรรีบไปพบแพทย์โดยเร็ว โดยควรสังเกตอาการดังนี้

• เจ็บคอรุนแรงจนไม่สามารถกลืนน้ำ อาหาร หรือแม้แต่น้ำลายของตนเองได้^1,2
• หายใจลำบาก เหนื่อยหอบ หรือมีเสียงหวีดแสดงถึงช่องทางเดินหายใจที่ตีบแคบลงขณะหายใจ^1,2
• มีไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วันโดยไม่มีแนวโน้มจะลดลงแม้จะรับประทานยาลดไข้แล้ว^1,2
• ส่องกระจกแล้วพบจุดหนองสีขาวปรากฏบนต่อมทอนซิลหรือบริเวณผนังคอ^1,2
• เสียงเปลี่ยนหรือเสียงแหบติดต่อกันยาวนานเกิน 2 สัปดาห์ ซึ่งอาจบ่งชี้ถึงการอักเสบที่ลุกลามไปยังบริเวณกล่องเสียง^1,2

สำหรับผู้ที่สงสัยว่าอาการคออักเสบกี่วันหาย โดยทั่วไปอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นภายใน 3-7 วันตามกลไกธรรมชาติ นอกจากการปรับพฤติกรรมแล้ว การรักษาความสะอาดในช่องปากก็มีส่วนสำคัญ โดยสามารถใช้ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียในช่องปากและทางเดินหายใจส่วนต้นที่มีส่วนผสมของ โพวิโดน-ไอโอดีน (Povidone-Iodine) ซึ่งมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ บรรเทาอาการไม่สบายที่คอ แผลในปาก และช่วยระงับกลิ่นปากได้ตามข้อบ่งใช้ 

อย่างไรก็ตาม หากมีอาการเจ็บคอรุนแรง กลืนอาหารลำบาก หรือมีไข้สูงต่อเนื่องหลายวัน ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับการรักษาที่ถูกต้องต่อไป

*ควรหลีกเลี่ยงการใช้โพวิโดน-ไอโอดีน ในผู้ป่วยที่ตั้งครรภ์และให้นมบุตร เว้นแต่ผ่านการประเมินประโยชน์และความเสี่ยงจากแพทย์แล้วเท่านั้น

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการคออักเสบเฉียบพลัน (FAQs)

Q: คออักเสบเฉียบพลันเกิดจากอะไร และรักษาได้เองไหม ?

A: เกิดจากการติดเชื้อไวรัส แบคทีเรีย หรือสิ่งระคายเคืองอย่างฝุ่นควัน สามารถดูแลตัวเองในเบื้องต้นได้ด้วยการพักผ่อน ดื่มน้ำอุ่น และทำความสะอาดช่องปาก แต่หากติดเชื้อแบคทีเรียควรพบแพทย์เพื่อรับยาปฏิชีวนะ^1,2,3

Q: อาการคออักเสบเฉียบพลันสังเกตจากอะไร ต่างจากเจ็บคอทั่วไปอย่างไร ?

A: สังเกตได้จากอาการแสบคอเวลากลืนน้ำลาย และผนังคอมีสีแดงจัดชัดเจน ซึ่งต่างจากเจ็บคอทั่วไปตรงที่คออักเสบมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ร่วมกับมีไข้ หรือต่อมน้ำเหลืองข้างลำคอบวมโต1

Q: อาการคออักเสบเฉียบพลันหายเองได้ไหม ใช้เวลากี่วัน ?

A: หากเป็นการติดเชื้อไวรัสหรือสิ่งระคายเคือง ร่างกายสามารถฟื้นฟูและหายได้เองภายใน 3-7 วัน ขึ้นอยู่กับการพักผ่อน แต่หากผ่านไป 3 วันแล้วไข้ไม่ลดลงหรืออาการรุนแรงขึ้น ควรพบแพทย์เพื่อตรวจสาเหตุและวิธีการรักษาที่เหมาะสม^1,2